Ortak Türkçe ve Çift Yönlü Müdahale Modeli
Ortak Türkçe idealinin dijital ortamda hangi biçimde vücut bulduğu, bu çalışmanın kalkış noktasıdır.
Yazar: Eren Gültekin
Ortak Türkçe idealinin dijital ortamda hangi biçimde vücut bulduğu, bu çalışmanın kalkış noktasıdır. Literatürde konu genellikle iki ayrı başlık altında ele alınır: Sovyet dönemi alfabe ve dil politikalarının Türk lehçelerini birbirinden uzaklaştırdığına dair tarihsel bir anlatı ve sosyal medyada gözlemlenen, genellikle kendiliğinden kabul edilen bir yakınlaşma eğilimi. Bu çalışma, iki olgunun aslında bağımsız olmadığını, ikisinin de aynı türden bir müdahalenin farklı zamanlardaki görünümleri olduğunu öne sürmekte ve bunu "Çift Yönlü Müdahale Modeli" adıyla kavramsallaştırmaktadır: lehçeler arasındaki geçmişteki uzaklaşma da bugünkü yakınlaşma da konuşucuların kendiliğinden tercihinden değil, farklı dönemlerde etkili olmuş, görece görünmez fakat izlenebilir müdahale mekanizmalarından, sırasıyla devlet politikası ve platform algoritması, kaynaklanmaktadır. Bu iddia önce, konuşucuların İngilizce ve Rusçayı bir köprü dili olarak kullanmasının ortak Türkçe teziyle taşıdığı gerilim üzerinden, kod değiştirme yazınındaki iki temel yaklaşım aracılığıyla temellendirilir. Ardından modelin iki yüzü, Sovyet dönemi dil politikaları ve platform algoritmaları, ayrı ayrı örneklendirilip bir sentezde birleştirilir. Son olarak, insan katılımcı verisi gerektirmeyen söylem odaklı çevrimiçi etnografi ve ağ temelli çokdillilik yaklaşımlarından yararlanılarak, modelin ileride nasıl sınanabileceğine dair bir yöntem taslağı önerilir.